محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

54

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

مولد سودا ومسندد ومصلحش سكنجبين وقرند وقدر شربتش از يك مثقال تا پانزده مثقال وبدلش خرنوب نبطي است ودرخت بلوط را جميع أجزأ بارد ويا بس است وريشهاى باريك أو يا بس تر ودر قطع سيلان رحم وأمثال آن نافع وبرگ أو جهة التيام جراحت تازه وخاكستر چوب أو جالى دندان وجهة آكله مفيد است وچون بلوط را با ضيم وزن أو كندر با روغن زيتون سرشته مداومت شرب أو كند قاطع سلس البول وبول فراش وادرار مدى ومنى ومجفف نار فارسي است ومجرب دانسته‌اند وآبى كه در حين سوختن چوب بلوط ظاهر گردد وجهة خضاب ابرو بهتر از خطاط است وجفت البلوط كه پوست رقيق اوست وبر مغز أو ملاصق است مجفف قوى ورادع وجهة جراحات وحبس سيلان چون ورطوبات شربا وضماد أو جهة فئق ضماد انا فج وبدلش گلنار است وگويند پوست أنار ومورد بالسوية بدل اوست وقدر شربتش يك مثقال ودر مطبوخات تا سه مثقال وشاه بلوط با اندك حرارة وقض وبيس أو كمتر از بلوط است وغذائية أو غالب وبا قوهء جاليه ومسمن بدن ومولد پيه كرده ومشوى أو با اشربه مبهتى ومهيح باه ومقوى بدن وجهة رفع سموم بغايت مؤثر ودر ساير خواص ضعيف‌تر از بلوط ونفاخ واقسام بلوط مضر حلق وسينه است ومصلح أو بزرحند قوقى وشكر وسكنجبين وچون پوست درخت أو را مهرا پخته ويك شب بر موى كماد كنند وبعد از آن باطين قيموليا شسته باشند بغايت سياه كند وجفت شاه بلوط در سميت مثل پوست شلتوكست بلوط الأرض اسميست مشترك بزكماذريوس وبربيخ نباتيكه برگش مثل برگ كاسنى عريض ومنبت أو ريگزارها وتحت كولان كه نوع نرا سل است واو جدار وار سفيداند اندلسى است وطعم أو شيرين وبا اندك تلخى در دويم كرم ودر أول خشك وقاطع فضول ومفتح شدهء اعضاى باطني ومدر بول وحيض ورافع علل سپرز وضمادش جهة پاك كردن زخمهاى متعفن وگوشت زياد ومنع زيادتى قروح نافع وقدر شربتش از يك درهمست تا سه درهم بلوطى نباتيست برگش شبيه به برگ شير وسياه لون وبد بو وشاخهاى مربع وسياه وبرشاخ وبرگش چيزى شبيه به پشم وگلش مدور وزرد واغبر است گرم ومحلل وضماد برگ أو با نمك جهة گزيدن سگ ديوانه وپختهء أو در زير خاكستر جهة نواصير مجرب دانسته‌اند وبا عسل جهة پاك كردن زخمها نافع ودر افعال قائم مقام فراسيون ودو وزن أو بدل أو فراسيونست بلح بحاء مهمله ثمر درخت خرماست كه سبز بوده زرد مايل بشيرينى نشده باشد وغورهء خرما نامند وداخل أكثر طيوب مىكنند در أول دويم سرد ودر آخر آن خشك وبا عطريه وقابض ومقوى معده وجگر وقاطع قى صفرا وى واسهال مزمن وادرار بول وسيلان رحم وخون بواسير ومقوى لثه وصماد أو ملصق جراحات تازه ومقوى عصب مسترخى وخوشبو كنند عرق ومداومت اكل أو قاطع جذام ومضر شش وسينه ومولد خلط غليظ ومولد رياح ومصلحش عسل وشربت خشخاش وبنفشهء مربا وقدر شربتش ودر همست وجز أعظم سگ ورامك است وچون آب أو را با آب غوره بجوشانند تا غليظ شود ودر چشم كشند جهة قطع دمعه وجرب وسلاق مجربست ملجته بحامهله بلغة مغربى گياهيست كه بر روى زمى منبسط نمىشود وشاخهاى أو باريك وسرخ وبهم پيچيده شبيه به پيچيدن كرمها به يكديگر وبر روى زمين مثل دايره مستدير مىشود وگلش سرخ ومفيد است گرم وخشك ومقطع ومحلل وغرغرهء عصارهء أو وطبيخ أو جهة اخراج زلونى كه در خلق مانده باشد نافع وخوردن أو در طب مستعمل نيست وضماد أو محلل قويست بل بلغة هندى اسم خيار هنديست بزرگتر از خيار كبر وتخم تلخ ومغربى چرب وپوست ثمرش سياه واندرون أو سفيد مايل بزردى ومستعمل تخم اوست در آخر دويم گرم وخشك وباقوهء قابضه ومقوى احشا ومحلل صلابات عصب وجهة فالج ولقوه وساير امراض بلغمى وبواسير ورياح ورطوبات غريبه وبا جوار شات جهة تحليل رياح بواسير وغير آن نافع وقابض طبع ومبهتى وبخور أو جهة بواسير بسيار مفيد وقدر شربتش تا يك مثقال ومصدع محرورين ومصلحش گشنيز است ومؤلف اختيارات بديعى بل وشل وقل را اجزاى يكثمره دانسته ونه آنچنانست بلا در لغة هنديست وبه عربى حب الفهم وثمر الفهم نامند بار درختيست شبيه بشاه بلوط وپهن ومستدير وسياه ومغزش بنفش ودر درون أو مثل مغز بادام وشيرين وما بين پوست ومغز أو مملو از رطوبت سياه غليظ كه عسل بلا در نامند ودرخت أو بقدر درخت كردكان وبرگ عريض واغبرو شد بو وخوابيدن در سايهء أو باعث سكر وسبات وعسل بلا در در چهارم كرم وخشك وپوست أو در ميم ومغز أو در سيم گرم ودر أول خشك وبيمضرت ومبهتى ومهبنج باه وعسل أو را مخلوط بروغن گاو بايد استعمالنمود ومحلل ومسخن وملطف ومقرح جلد وجهة امراض باردهء دماغى وعصبانى ورطوبى وتقويه حفظ ودهن ورفع رطوبات ورياح وتقويه اعصاب ورفع سلس البول ونسيان وفالج ولقوه ورعشه وخدرو اختلاج وقطع ثاليل وسم وساير آثار جلد نافع ومضر محرور ومحرق خون ومورث بيوست دماغ وجوشش دهان وبدن وجنون وسرسام وماليخوليا ومصلحش روغن كردكان ومغز كردكان تازه وماء الشعير ودوغ وهندوانه ودو مثقال أو كشنده است وقدر شربتش از ربع درهمست تا نيمدرهم وبدلش بينجوزن أو فندق وربع آن روغن بلسان وسدس أو نفط است واكتحال أو در چشم چهار پايان مورث بياض چشم ورافع آن خريق وضماد أو با ادويهء مناسبة غير مقرحه جهة جميع امراض بارده نافع وبخور أو زايل كنندهء بواسير است ومسقط دانهء اوست وپوست بلا در مبهتى وجهة حفظ سياهى مو بغايت مؤثر است خصوصا هرگاه با روغن بطم تديرا وكرده باشند بلسكى نباتيست پرشاخ وخشن ومربع وسابق وشاخهاى أو دراز وبرگش متفرق وشبيه ببرك روناس ومايل باستداره وگلش سفيد